Ziya Osman Saba’ya en hoş hikayeleri yazdıran Neveser vapuru | Radyo BALFM

Radyo BALFM

Ziya Osman Saba’ya en hoş hikayeleri yazdıran Neveser vapuru

28.04.2021
34

1950’de yazılan hikayeye ismini veren gemiyi Saba, çocukken, 1910’ların ortalarında, Kalamış İskelesi’nde gördüğünü ve geminin burnundaki ismi …

Ziya Osman Saba’ya en hoş hikayeleri yazdıran Neveser vapuru

1950’de yazılan hikayeye ismini veren gemiyi Saba, çocukken, 1910’ların ortalarında, Kalamış İskelesi’nde gördüğünü ve geminin burnundaki ismi tashihle Nevasir diye okuduğunu anlatır.

Neveser, müelliften yalnızca yedi yaş büyüktür. İki İstanbul gezgini, birebir yılların İstanbul’una doğmuş, yaklaşık tıpkı yıllarda hayata veda etmiş, yirminci yüzyılın birinci yarısının İstanbul’una yan yana tanıklık etmişlerdir. Can Yayınları’ndan Mustafa Çevikdoğan’nın haberine nazaran, Neveser vapurunun haikayesi bir epey acıklı..

Koltuklarına oturduğunda ayakları yere değmeyecek yaştayken tanıştığı geminin, muharririn hayatında bambaşka bir yeri olmuş, en verimli periyotlarından ıskartaya çıkarılacağı güne kadar her ayrıntıyı bin bir titizlenmeyle bu hikayesinde anlatmıştı.

Neveser daima geç kalmasıyla ünlüydü ve Saba 1957’de öldüğünde de şaire yetişememiş, onu iki sene bekletmişti.

Ziya Osman Saba

BİRİNCİ NEVESER

Denizcilik tarihimizde iki Neveser var. Birincisi evvel gazi sonra şehit Neveser. Bize son derece kıymetli İstanbul ve denizcilik kitapları armağan eden Eser Tutel, Gemiler… Süvariler… İskeleler kitabında 39 baca no.lu bu geminin, 1890’da İngiltere’de imal edildiğini söylüyor.

836 yolcu kapasiteli Neveser 25 yıl Boğaz’da hizmet verdikten sonra Çanakkale Savaşları’nda Bahriye’nin hizmetine alınmış, 13 Aralık 1916 günü Rus denizaltısı Kit tarafından batırıldıysa da, sonraki yıl yüzdürülerek İstanbul’a çekilip onarılmıştı.

Ancak 1917’de Zonguldak’tan İstanbul’a gelirken Sakarya Nehri’nin ağzının önlerinde bir mayına çarparak batmıştı.

Kaptanlarına sayısız övgü kazandıran efsane Neveser’in isminin tartısıyla vazifeye başlayan Ziya Osman Saba’nın “Neveser” yandan çarklısı ise 1903’te Budapeşte’de imal edilmiş, İhsan isimli ikiziyle birlikte denizcilik yönetimi tarafından Boğaz sınırında çalıştırılmak üzere satın alınmıştı.

Tekrar Eser Tutel’in Seyr-i Sefain kitabındaki bilgiye nazaran 54 metrelik gemi, 1940’ta otomobil vapuru haline getirildi, 1961’de ise hizmet dışı bırakıldı.

 

Neveser, Mustafa Kemal Paşa’yı karşılamaya gidiyor. (1 Temmuz 1927)

GAZETE ARŞİVLERİNDEN

Birinci haber dokunaklı. Neveser şimdilik şikâyetlerle değil yolcularıyla haber oluyor. 8 Ocak 1931 tarihli Cumhuriyet’ten:

 

SABA’NIN NEVESERİ

Ziya Osman Saba’nın Neveser’i şimdiki vapurlar üzere, iskelelere ateş alırcasına yanaşıp kalkmıyor, hareket saatinden daha önce gelip içindekileri İstanbul’a indirmek hizmetini gördüğü şu kıyıya serpiştirilmiş köşklerden çıkacak yolcularını, o gün bir iş mazeretiyle yahut havayı hoş görüp kente inmeye niyetlenmiş olanları adeta evvelden bilip bir bir bekliyor, kimseye koşturmuyor, kimseye vapur” kaçırtmıyordu.

 

BİR HENGAME VE YAPILMAYAN SEFER

1938’de tayfalarıyla haber oluyor gemi. 19 Haziran’ın Cumhuriyet’indeki habere nazaran İsmail Hakkı ve Mehmet isimli iki tayfanın hengameleri adliyelik olmuş, başka tayfalar da şahit yazıldığından vapur bütün gün sefer yapamamıştır

1938’in 16 Kasım’ında geminin kış tarifesinde takım dışı bırakıldığını öğreniyoruz. Zati Saba da hikayesinde, “Neveser artık günün birçok vaktini limanda bir şamandıraya bağlı geçirip sabah akşam şöyle birer sefer yapabiliyor, bazen bütün bir kış Haliç’te kalıp yazları daha fazla vapura muhtaçlık görüldüğünden olacak, tekrar göreve başlıyor” diye doğruluyor bu haberi.

“ACELESİ OLMAYAN YOLCULARIN GEMİSİ”

1945’e geldiğimizde Neveser tekrar çalışıyor. 1940’ta otomobil vapuruna çevrilmiş olan gemi, bu esnada kapsamlı bir tamirattan geçmiş olsa gerek ki Anadolu sınırında yoluna devam edeceği yazılıyor 21 Mart 1945’teki haberde.

1949’da Neveser artık gazetelerin birinci sayfalarında kendine yer bulacak kadar popülerdir. 29 Ağustos tarihli Cumhuriyet’te Metin Toker, yazısına “Acelesi Olmayan Yolcuların Gemisi” başlığını uygun görüyor.

 

NEVESER TUTKUNU

Metin Toker de Ziya Osman Saba üzere bir Neveser tutkunudur belirli ki. Lakin Saba’nın gemiye yüklediği manaları teslim etmekle birlikte, gemiyi sarakaya almadan da duramaz.

Dünyanın en nüktedan insanı bile, bu yandan çarklı gemiye bundan daha uygun bir isim bulamazdı.

1951’e gelindiğinde yaşlı Neveser uzun vakittir bu tipten bütün başlıklarda olduğu üzere Kent Sınırları Vapurlarında Tehlike Arz Edenler Var başlığında da kendine yer buluyor.

 

1951’den

SIRRA KADEM BASAN NEVESER

1959’a kadar Neveser hakkında diğer haber yapılmıyor. 23 Mayıs 1959 tarihli haberden Neveser’in sırra kadem bastığını öğreniyoruz.

Yaşlı geminin, üstte kupürünü verdiğimiz 1951’deki kayboluşu ikincisi, buysa üçüncü kayboluşudur. Birinci kayıp olayı ise 26 Şubat 1930 tarihli Akşam gazetesinden.

“NEVESER VAPURU KAYBOLDU”

Neveser vapuru kayboldu başlıklı haberin gövdesinde şu satırlar yer alıyor: “Su aldığından ötürü Kınalıada’da iskele görevini gören Neveser vapuru bu fırtınada bir sergüzeşt (macera) geçirdi. Sabahleyin vapura binmek üzere iskeleye gelen halk, garip iskelelerinin yerinde yeller estiğini gördüler. Keyfiyet (durum) derhal etrafa bildirilmiş, Neveser aranılmış ve bulunamamıştır. Taharriyat (araştırmalar) devam etmiş ve Marmara açıklarında bir süre serseri dolaştıktan sonra Heybeliada’nın kuytu bir mahallinde gelip durduğu görülünce çekilip eski mahalline getirilmiştir.”

Ergül Tosun

Kitap sayfası için bağlantı:

ergul.tosun@ensonhaber.com

 

 

ETİKETLER: , , , ,
BİR YORUM YAZIN

ZİYARETÇİ YORUMLARI - 0 YORUM

Henüz yorum yapılmamış.