Taşranın dinginliği, imkansız aşkın hüznü: Taşrada Bir Ay | Radyo BALFM

Radyo BALFM

Taşranın dinginliği, imkansız aşkın hüznü: Taşrada Bir Ay

20.02.2021
65

İsmail Akgöl Uzun vakittir ilgiyle takip ettiğim, farklı okuma tecrübeleri sunan bir yayınevi var: Jaguar Kitap. Orada öylece durup bekleyen …

Taşranın dinginliği, imkansız aşkın hüznü: Taşrada Bir Ay

İsmail Akgöl

Uzun vakittir ilgiyle takip ettiğim, farklı okuma tecrübeleri sunan bir yayınevi var: Jaguar Kitap. Orada öylece durup bekleyen, haberdar olmadığımız, yanından çabukla geçip gittiğimiz bir hoşluğa dokunmamızı sağlayan bir sanatçı üzere Jaguar. Son yayınladıkları kitap da bu türlü bir hoşluğa karşılık geliyor. J. L. Carr’ın imzasını taşıdığı, Umay Öze Türkçesiyle sunulan ‘Taşrada Bir Ay’. ‘Taşrada Bir Ay’, Türkçede birinci Carr romanı olmasının dışında, şimdiye kadar tasavvur edilen taşra tecrübesine diğer bir mana yüklemesiyle de kıymetli. Karakterlerin bir sürgün yeri üzere yaşadıkları, öbür beşerlerle kendileri ortasında telafi edilemez farklılıkların yeri olan belleğimizdeki o alıştığımız taşra, Carr’da değişik bir mana imkânıyla açılır önümüze. Mutlak yalnızlık, tanınmama, kıymetler ortasındaki bağdaşmazlık, taşranın tabiatından kaynaklanan zorluklar yerini sağaltıcı, müşfik, teskin edici manevi bir yere devreder. Yerlerinde ısrar eden şeyler, birbirinin birebiri günler öznede bir uyumsuzluk, bunaltı yaratmaz. Kendilerini cömertçe verirler: İşte orada, burada bütün apaçıklığıyla kümelenmiş ağaçlar birkaç ay sonra sararacak, rüzgârın haşarı bir çocuk üzere üzerinde oynadığı uzun otlar, kendilerini göstermek için şuurun önünde kanayaduran, bakışı sorgulayan, kendilerini açan objeler –bütün tuhaflığı, yalınlığı ve tözselliğiyle…

1920 yazının yağmurlu bir günü Oxgodby istasyonuna iner Tom Birkin. Bu sahne o kadar sinematografiktir ki, yağmurun şıpırtısını, yolcuların iniltilerini, kalkan trenin homurtusunu oradaymışız üzere algılarız. Yabancısı olduğumuz bir kentte birinci günü nasıl tedirginlik ve kuruntularla geçirirsek, Birkin de bu yeni kasabada tanımadığı, eşyalarını taşımaya bile yardım etmedikleri insanların ortasında o denli geçirir: “Şayet Kuzeyliler daima böyleyseler, düşman ülkesine geldim demekti.”(s. 21) Ama yağmurun ve çöken karanlığın da bir kesim katkısının olduğu bu birinci izlenim kısa sürer. Hakkında bir şey bilmedikleri bu yabancı adam kasabalılar için ne kadar yabancıysa başlarda bizim için de o kadar yabancıdır. Hakkında, yüzündeki seğirme, sırtındaki 1917’den kalma epey büyük paltosu dışında pek bir şey bilmeyiz. Oxgodby’a niye geldiğini de daha evvel mektuplaştıkları Piskopos Keach’la kilisede buluştuklarında öğreniriz. Birkin, 14. yüzyıla ilişkin üzeri badanalanan duvar fotoğrafını açığa çıkartacaktır. O denli ki, resmi açığa çıkardıkça kendi varlığı da dışa yanlışsız genişler, açılır. Savaşın toz dumanıyla üzeri kaplanan hayatı açığa çıkar. Taşra, onun için sığınılacak, geçmişin makus izlerinin unutulacağı bir yerdir: “Savaşın ve Vinny ile mektuplaşmalarımızın izleri silinecek, hayat bıraktığım yerden tekrar filizlenecekti.”(s. 37)

Taşrada Bir Ay, Joseph Lloyd Carr, Tercüman: Umay Öze, 152 syf., Jaguar Kitapi 2021.

Onun hakkında daha derinlikli fikir sahibi olmamız, kendini ötekilere, bilhassa Moon’a açmasıyla başlar. Moon hakkında bildiklerimiz de sonludur. Kilise bahçesinde bir çukura kurduğu deri rengi çadırda yaşayan Moon, Bayan Hebron’un atası Piers Hebron’un 14. yüzyıldan kalma mezarını arıyordur. Yaptığı işe çok bir ciddiyet yüklemediğinden orada ne yaptığına pek mana veremeyiz aslında. Fakat bu muzır tavrı ona tuhaf biçimde ısınmamıza da sebep olur. Dahası Birkin’in savaştan kalma yüzündeki seğirme üzere, onun da bacağından çıkaramadıkları şarapnel modülü vardır. Birinin teras katında, birininse hendekte yaşamasından çıkarsayabileceğimiz iki karakter ortasındaki zıtlığı bu ortak travma siler, götürür. Birkin’in resmi ortaya çıkarmak için kullandığı uzun merdiven ise kendi hayatı ile ilgili anlatıyı kasaba halkının erişemeyeceği bir noktada fiyat. “Ziyaretçilerimle aramda merdiven olması hayal güçlerini zorlayacaktı lakin kuşkusuz bu aşılmaz bir mahzur değildi.”(s. 54) O denli de olur.

Papaz Keach ise Birkin için kelamının eri bir adam olmasının dışında pimpirikli, soğuk, cana yakın olmayan pek paspal biridir. Onu Moon da pek sevmez. Birkin, akşamüzeri taş levhaya uzanıp uyandığında onu izleyen papazın karısı Alice’i yanı başında görür ve onu Boticelli’nin İlkbahar tablosuna benzetir. Alice, epeyce hoş ve etkileyicidir. Alice ve papaz ortasındaki zıtlığı hem Birkin’den hem de Moon’dan sık sık duyarız: “Fakat Keach onu kapmış! Rezalet bir şey bu. (…) Nasıl biri, gördün. Daha da beteri, nasıl konuştuğunu kendi kulaklarınla işittin.” (s. 60) Birkin’in papaza karşı olumsuz tavrını ortadan kaldıran, ona acıma hissi uyandıran şey, ikisinin de yaşadığı kasvetli, soğuk, sonsuz, sessiz oda ve koridorlardan oluşan konutlarında, ürkmüş birer varlıklarmış üzere köşeye sıkışmışlıklarına şahit olmasıyla bağlantılıdır. Sanırım papaza karşı bu tavrının değişimi Alice’e karşı yapacağı son hamleyi de belirler.

Birkin, resmi açığa çıkarırken o harika mavi ve kırmızıların etrafa yaydığı büyüden çok etkilenir ancak fotoğraf yapılırken bu olaya şahit olamamanın hüznünü de yaşar. “İşte o anda cız edecek birkaçımızın yüreği; bileceğiz ki değerli bir an yaşanıyor ve biz orada değiliz.” (s. 147) Her rengin, her figürün detayı açığa çıktığında ressamın imgesi de Birkin’in zihninde tamamlanır. Yaz da bitmiştir. Nasıl ki ressam fotoğrafını bitirdikten sonra hayatı bu kasabadan uzağa düşerse, Birkin’in ömrü da o denli uzağa düşer. O uzun yaz, altın başaklar, gece esen serin rüzgâr, kiliseyi dolduran seslerin yabansılığı ve Alice… Geçip gitmiştir. Orada kalsa da keyifli olmayacağının şuurundadır Birkin: “Orada kalsaydım, bir ömür keyifli olabilir miydim? Sanmıyorum, hayır. Beşerler göçer, yaşlanır, ölür ve her köşe başında bir diğer güzellikle müsabakaya duyulan o aydınlık inanç söner, tükenir. Ya artık ya hiçbir vakit; memnunluğu fakat havada uçuşurken yakalayabiliriz, yakalayacaksak.”(s. 118) Bu türlü düşünür.

Ömrümüzün aşikâr bir anında denk geldiğimiz, damarlarımızın dirimle dolup nabzımızın çatlayasıya attığı anlar vardır, yaşama duyduğumuz inancın ışığında serpilip büyüyen, çeşidimizin mukadderatına bağlı bir şeyin belirlediği elimizden uçup gitmeye meyyal anlar. Sonsuza dek bizimmiş üzere görünen lakin bir gün kaybettiğimiz, uzak bir geçmişi iç çekmeyle yad ederken, Carr şöyle der: “Sana düşen acının dinmesini beklemektir.” Artık hiçbir haber alamadığı Oxgadby, Alice’in yüzü, o hoş yaz, hafızasında bir epizot olarak kalacaktır. Nasıl bırakmışsa o denli.

ETİKETLER: , , , ,
BİR YORUM YAZIN

ZİYARETÇİ YORUMLARI - 0 YORUM

Henüz yorum yapılmamış.