Nuh'un haritası… | Radyo BALFM

Radyo BALFM

Nuh’un haritası…

21.11.2020
202

Coğrafyanın baht olup olmadığı tartışılır elbette, lakin sıkıntı olduğu, hiç değilse bizim yaşadığımız coğrafyanın, kimi toplumsal kısımları …

Nuh’un haritası…

Coğrafyanın baht olup olmadığı tartışılır elbette, lakin sıkıntı olduğu, hiç değilse bizim yaşadığımız coğrafyanın, kimi toplumsal kısımları için üzüntü olduğu açık… Ne yazık ki bu coğrafya, tıpkı vakitte savaşların, afetlerin, büyük felaketlerin ve büyük kıyımların, katliamların da coğrafyası… Ortadan geçen vakit, acısı büyük trajik olayların anılarını toplumların hafızalarından silmez, olsa olsa bastırılmasını biraz daha kolaylaştırabilir, belki… Aykırısı de kelam mevzusudur elbette…

“Maraş Katliamı” ismiyle bilinen ve 1978 yılında 19 Aralık’ta başlayıp 26 Aralık’a kadar devam eden katliam, isminden da anlaşılacağı üzere Kahramanmaraş’ta yaşandı. Alevilerin gaye alındığı katliamda resmi sayılara nazaran ortalarında bayanların, çocukların, yaşlıların da olduğu 120 kişi katledildi. Konutlar yakıldı, işyerleri tahrip edildi ve kurtulabilenler kenti terk etmek zorunda bırakıldı. Bu cümleleri yazdıktan sonra insanın sonraki cümleye geçecek takati kalmıyor. Lakin unutmamak, hatırlamak birebir vakitte bir hesap sorma usulüdür. Acılar, hesabı sorulmadan, unutulmaya terk edildiğinde katilleri cesaretlendiriyor.

Birinci şiiri, kayıtlara nazaran 1982’de yayımlanan Nuh Ömer Çetinay (1960), bu tarihten itibaren doksanlı yılların birinci yıllarını kapsayan periyotta şiirlerini mecmualarda okurla paylaştı. Maraş katliamını anlatan ‘Yüreği Kurşun Eden (Maraş Destanı)’ isimli evrakında yer alan şiirleri, Şubat 1989’da Varlık mecmuasında yayımlandı. Çetinay, bu tarihten itibaren şiir etraflarında olduğu üzere değişik toplumsal ortamlarda da daha çok “Maraş katliamının destanını yazan şair” olarak tanındı… Birinci şiir kitabı ‘Kanrevanmaraş’, 1990 yılında Doküman Yayınları’ndan çıktı.

Maraş katliamı sırasında on yedi yaşında olan Nuh Ömer Çetinay, bu büyük acının şiir lisanına transferiyle ilgili tecrübesini şöyle anlatıyor: “Olaylar sırasında Maraş’a ailemin yanına gittiğimde bir borcun altında kaldığımın ayrımında bile değildim. Bu borcu algılamaya başladığım yıllarda ise şiirimle ödeyecek donanımın oluşmasını beklemeye başladım.”

Çetinay’ın ‘Maraş Destanı’ ya da belgenin ismiyle söylersek ‘Yüreği Kurşun Eden’i, kitap olarak basılmadı. Bu çalışmasını daha sonra yayımlanan ‘Kanrevanmaraş’ın ön hazırlığı olarak pahalandıran şairin mevzuya ait açıklaması şöyle: “Maraş Destanı, ‘Kanrevanmaraş’ın sesini, biçimini bulma yolundaki bir ön çalışmaydı. Asıl amaçladığım ‘Kanrevanmaraş’ı yazmaktı.”

O şiirlerden örnek olarak “Engerekler” başlıklı şiiri aktarıyoruz:

Kovuktan çıkmanın vaktini
en güzel yılanlar bilir

yeni bir yüz
yeni bir deri gereklidir

En yeterli yılanlar bilir

Nuh Ömer Çetinay, doksanlı yılların ortasından itibaren mecmualarda şiirlerini yayımlamaktan vazgeçmiştir. ‘SilİNTİ HARita’ (1994) ve ‘Ahşk’ (1996) isimli kitaplarını ise internet ortamında okurla buluşturur. Bu tutum, şairin şiirle ilgili fiziki ortamdan geri çekilmesi, görünmezliği tercih etmesi olarak yorumlanabileceği üzere yeni yayın imkânlarını, kurallarını kıymetlendirme biçimi diye de kıymetlendirilebilir.

Şairin yalnızlıkla da, kalabalıkla da güzel geçindiği; huzurlu, çatışmasız, barışık bir hayatının olduğu söylenemez; dünyayla olduğu kadar hayatla da “başı beladadır”. Yoksa niçin şair olsun!.. Biliriz ki şair açısından inzivada uzletin, kalabalıkta ülfetin katlanmaktan öte bir değeri yoktur.

Silinti Harita, Nuh Ömer Çetinay, 296 syf., Klaros Yayınları, 2020.

Nuh Ömer Çetinay’ın yakın vakitte çıkan ‘SilİNTİ HARita’ isimli toplu şiirleri, birebir vakitte onun, şiirle ilgili fiziki ortama geri dönüşü oldu.

‘SilİNTİ HARita’da, Çetinay’ın mecmualarda yayımlanan birinci şiiri dahil, ‘Kanrevanmaraş’ ve ‘Yüreği Kurşun Eden (Maraş Destanı)’ dışındaki bütün şiirleri bir ortada okura sunuluyor.

Bir diğer deyişle ‘silİNTİ HARita’ ve ‘Ahşk’ başta olmak üzere toplu şiirlerde ‘Antikan’ (1999), ‘Suçatı’ (2005), ‘Aynı SIR aynA’ (2007), ‘Serçe Düşleri’ (2007), ‘Sırça Şiirler’in (2014) yanı sıra 1992-2002 yıllarında yazılmış başka şiirleri ve 1982-1992 yıllarında mecmualarda yayımlanmış şiirlerden oluşan bir toplam…

Nuh Ömer Çetinay, toplu şiirlerle aslında bir bakıma kırk yıla yaklaşan şiir seyahatinin haritasını da okurun önüne seriyor diyebiliriz.

Kitap isimlerinin, bilhassa de şiir kitabı isimlerinin okur için ipucu oluşturması kıymetlidir. Bu şiir estetiği açısından da dikkate kıymet bir yaklaşım. Şiir kitaplarının içeriğine uygun, metni kapsayan, temsil eden, şairin lisanını, imge dünyasını işaretleyen isimleri yapıtı tamamlıyor, bütünlüyor. Bir kitap olarak bitmiş olduğuna yönelik kuşku bırakmıyor.

Artık bir şiir ortası verelim ve toplu şiirlerin ismini da oluşturan “silİNTİHARita” başlıklı şiiri okuyalım:

…..sonra dördüncü cemre, kınalı elime düşen cenin
hızımın sertliği, jiletin yüzündeki gamze…..
Baharım olsa kime ne? Peşindi,,,piçim kalacak benim

Çiğ/demi sevdim

Sevdim de ne oldu? Gözlerin derece karanlık geldin
Karala gitsin Durma yakamdaki düştüm çiçeğini
…..sonra kemik çıtırtısı, dilimi dağlayan nikotin

Gölgeme girdim

Hızımı uçurumlar çağırıyor hem de doludizgin
Cildim bir dönemeçte bıraktı kaykılmış manasını
Sen ne diyorsun canım çiğ/dem? Hayat diyorsun Ne ömrü?
Hangi kola takıldı ki parıldayan sesim? Unut gitsin
Unut her gece vefatla seviştiğimi de Aslında yarım kaldı
Bana nurtopu bir intihar doğursun isterdim Olmadı

İndi giyotin…

Çetinay, yaşadığı ya da çocukluğuna ilişkin kentle, yerle olan yüzleşmesini, hesaplaşmasını kendisiyle giriştiği tartışmayla sürdürüyor şiirlerinde. Kendisiyle olan tartışması aslında varlıkla, varoluşla ilgili sıkıntıları manaya, kavrama, çözümleme uğraşı diyebiliriz. Aktaracağımız şiir ‘Ahşk’ta yer alıyor ve başlığı “Nasıl Kendisi Olabilirdi İnsan? Öğrendim”:

Nasıl kendisi olabilirdi insan? öğrendim: Lambaları

söndürüp soyundum Utancı çıkarıp attım
Saata baktım Sabah ne yedimse unuttum
Günden kalan ne varsa üzerimde çıkarıp
attım Kaç vakittir bir ıhlamur kokusu
sinmişti üzerime Çıkarıp attım Dudağımda
bir ruj, avcumda bir göğüs izi vardı Çıkarıp
attım Kaç gün evvel bir yumruk yemiştim
böğrüme Çıkarıp attım Saata baktım;
Akrep yüzünü dönmüş ve çırılçıplak
geceyarısını gösteriyordu Vakit daima bu türlü
üryan kalacak sandım Çıkarıp attım

Bir öpüşün gölgesine uzandım,,, hepsi bu

Nuh Ömer Çetinay’ın şiirlerinde dikkat çeken değerli özelliklerden biri de lisan ve biçimsel arayışlar. Tahminen de şöyle söylemek gerekir: Lisanda girilen biçimsel arayışlara şiirde başka bir yer ve kıymet veriyor. ‘Kanrevanmaraş’ örneğinde ya da toplu şiirlere de ismini veren ve üstte alıntıladığımız şiirde de olduğu üzere. Çetinay, ortaklaşa ya da günlük bağlantı lisanında gerçekleştirdiği biçimsel bozma, sapma ve gibisi usullerle hem sözcüklerin mana ve çağrışım alanını genişletiyor, dalga uzunluğunu uzatıyor hem de bu biçimselliğin sağladığı aralıktan lisanın alışkanlıklarını aşan imgesel göstergeler, üniteler oluşturuyor. Bilhassa ürettiği bavul sözcükler dikkate kıymet diyebiliriz. Yeri gelmişken birden fazla sözcüğün yerleşik biçiminin bozulup tekrar birleştirilmesi usulüyle elde edilen yeni sözcüklere bavul sözcük denildiğini de kaydedelim.

Çetinay’ın şiirlerinde dikkat çeken bir diğer değerli özelliğin de mizah, daha doğrusu ironi olduğunu söyleyebiliriz. Mizahın yontmaya, biçimlendirmeye yönelik bir temas olduğunu söylemeye gerek var mı?

Nuh Ömer Çetinay’ın hem kendine temasını hem de etrafıyla bağlantısını lisana getirdiği şiirlerinde ince mizah, ironi fonksiyonelliğiyle dikkati çekiyor. Çetinay, varlıkla, varoluşla giriştiği hesaplaşmayı şiire dönüştürürken o denli görünüyor ki ironik lisanı, ince mizahın prizmasını bir cins “çarpma tahtası” üzere kullanmış. Öte yandan, lisan içindeki biçimsel arayışlara ve deneye eşlik eden ironik yaklaşım da yerli yerinde bir motif olarak katılmış şiirlere…

Nuh Ömer Çetinay’ın şiir anlayışı lisanda bozma, sapma teşebbüsünü benimseyen, değişik biçim, hatta biçem arayışlarını önemseyen, kelam ve sözcük oyunlarına eşlik eden mizahi öğelerin tamamlayıcı öge olmasından yana. Bu biraz Cemal Süreya’yı ve Ergin Günçe’yi akla getiren bir şiir eğilimi…

Çetinay’ın mizahi tavrını ve lisandaki biçimsel arayışlarını daha açık gösteren, poetikasının kıymetli temas yerlerini, kolonlarını kalıcı biçimde kodlayan örnekler “Antikan” (Tek Keşkelik Oyun) ve “Aynı SIR aynA” kısmındaki şiirlerde daha ağır üzere…

Bir kısmını okuyacağımız şiirin başlığı “Karışık”:

Bırak yüzünü söndürme, açık kalsın Çırılçıplak dursun tokatıma
Utancı unut Kirin bulaşır

Ah benim upuzun akşamlı sevgilim
Bıçağı kendim bilip, bıçağı keskinledim

Nuh Ömer Çetinay’ın şairlik duyarlığının, şuurunun, farkındalığının yelpazesini gösteren ve uzun mühlet nedenini bilemediğimiz biçimde çekmesinde tuttuğu, nihayet paylaştığı haritası da olan toplu şiirlerden kelam ediyoruz. Haritadan kelam edince bir de pusula olması gerekir diye düşünülmesi kaçınılmaz. Şairin lisanıyla betimleyelim: Akrebin ateşten sonraki ömrünün, ölenin öldükten sonra geride kalanlarca sürdürülen yaşantısının imlenmesi kitabın pusulası olabilir. Ancak şairin söz stiliyle şu da söylenebilir: Birinci perdeden evvelki perdenin “karanfilsiz repliklerle” yapılan provasının sorun edilmesini de göz gerisi etmemek gerekir. Tekrar de okurun, şiirlerde aradığı tarafları, şaşma ihtimali en az biçimde gösterecek bir pusula isterse “geçmişin üzerine yürüdüm, o bendim ve kaçamazdım” tiradını dikkate alabileceğini düşünüyoruz.

İster tek, isterse kitap oylumunda olsun şiire ait söylediklerimiz, yorumlarımız şiirin kendisinin yerini tutamaz, şiiri okumakla bir olamaz… “Sırça Şiirler” kısmından “Yakışmıyor Dünya Sana” başlıklı şiirin birinci betiğini aktarıyoruz:

Nasıl taşmadın çok çığlığı, nasıl? Sustun, kuyulara söyledin
Lisanında düğümlenmiş sesin zehrini nasıl akıttın kendine

Ey acanın haşmetli zarafeti, endişenin sırça bekçisi…

Nasıl taşıdın bu denli mahzeni?

Çetinay’ın kırk yıllık seyahatinin şiir haritası, okur için dikkate alınmaya bedel nitelikte… Şiir okurunun dikkatine…

ETİKETLER: , , , ,
BİR YORUM YAZIN

ZİYARETÇİ YORUMLARI - 0 YORUM

Henüz yorum yapılmamış.