Aleviler, Suriye ve Laiklik: Üç ‘kurucu’ sorun | Radyo BALFM

Radyo BALFM

Aleviler, Suriye ve Laiklik: Üç ‘kurucu’ sorun

20.02.2021
55

Heval Bozbay Barış Akademisyeni, toplumsal bilimci Dr. Hakan Mertcan, ‘Akıntıya Karşı – Aleviler, Suriye ve Laiklik’ isimli kitabında, Türkiye …

Aleviler, Suriye ve Laiklik: Üç ‘kurucu’ sorun

Heval Bozbay

Barış Akademisyeni, toplumsal bilimci Dr. Hakan Mertcan, ‘Akıntıya Karşı – Aleviler, Suriye ve Laiklik’ isimli kitabında, Türkiye Cumhuriyeti’nin bu üç “kurucu” sıkıntısına dair yazdığı yazılar ve yaptığı röportajları bir ortaya getiriyor. ‘Akıntıya Karşı’ ismi de bu üç meselede müellifin “nasıl” düşündüğünü gösteren, âlâ seçilmiş bir isim. Mertcan, bu üç sorun etrafında ağırlaşan “akıntıya karşı” niyet ve üretimleri nedeniyle, vakit zaman “status quo”nun gadrine uğramış bir akademisyen. Bu nedenle akademik ve düşünsel faaliyetine artık yurt dışında devam ediyor / etmek zorunda.

Mertcan, kitabının “Akıntıya Karşı Yol Sürenler” başlıklı birinci kısmında, İslam tarihi boyunca, ana-akımın dışında kalan Alevi, Batıni inanç sahiplerinin maruz kaldıkları kültürel ve fizikî pogromları ele almış. Kısmın birinci üç yazısı, bu pogromların birincisi olan Kerbela Olayı’na (M. 680) dair Mertcan’ın çeşitli mecralarda yayımladığı denemelere ayrılmış. Bu birinci üç yazı, içerik ve üslup bakımlarından kitabın geri kalanından farklı olsa da Kerbela Olayı’nın Alevi kültürü üzerinde bıraktığı derin izleri göstermesi açısından değerli. Mertcan’ın kullandığı ezoterik lisan de yetiştiği kültürel ortamın bir eseri olsa gerek. Birinci kısmın öbür yazıları ise Hasan Sabbah, Dersim 1938 katliamı, Ortaca, Kırıkhan ve Maraş’ta yaşanan Alevi pogromlarını inceliyor.

Akıntıya Karşı – Aleviler, Suriye ve Laiklik, Hakan Mertcan, 307 syf., Karahan Kitabevi, 2020.

Mertcan, 2013 yılında yayımlanan ‘Türk Çağdaşlaşmasında Arap Aleviler (Tarih, Kimlik, Siyaset)’ başlıklı kitabında, Türkiye’nin güneyi ile Suriye’nin kuzey kısımlarında yaşayan Arap Alevilerin, 19-20. yüzyıllardaki toplumsal ve siyasi dönüşümünü ve siyasi iktidarla münasebetlerini ele almıştı. Saha araştırmasına, anketlere, kelamlı tarihe ve arşiv çalışmasına dayanan o kitap, Arap Aleviliği araştırmaları için de değerli bir müracaat kaynağı oldu. “Gül Bahçesinde Diken Olmak” başlıklı ikinci kısım, Mertcan’ın o kitabının konusu olan Arap Alevilerin kültür ve tarihi hakkında çeşitli mecralarda yaptığı konuşmalar ile yazdığı bağımsız yazılardan oluşuyor. Güney Anadolu’nun otantik bir etno-dinsel toplumu olan Arap Aleviler, Cumhuriyet boyunca devam eden haşin asimilasyon siyasetlerine karşın, varlığını günümüze kadar koruyabilen, nadide kültürlerden biri. Lakin klasik toplumun ve bağların süratle çözüldüğü günümüzde bu otantik kültürün -en azından Türkiye sonları içerisinde- daha ne kadar yaşayabileceği belgisiz. Mertcan da yazı ve konuşmalarında bu telaşlarını nedenleriyle vurgulamaya çalışmış.

Tüm Ortadoğu üzere, Arap Alevi toplumunun da son yıllarda maruz kaldığı en kıymetli sorun ise Suriye’de yaşanan savaş. Denilebilir ki savaşın ekonomik ve toplumsal yıkıcılığından en çok etkilenen kümelerin başında onlar geliyor. Arap Aleviler başta gelmek üzere, Suriye’nin kuzeyinde yaşayan ve selefi ideolojiye mensup olmayan tüm toplumlar, birçok defalar cihatçıların saldırısına uğradılar ve önemli kayıplar yaşadılar. Yeniden savaşın bilhassa birinci evrelerinde Türkiye’deki hâkim çevreler tarafından, Esad idaresini tanım etmek için kullanılan Nusayri Diktatörlüğü tabiri de gerek Suriye’deki gerekse de Türkiye’deki Alevilerin terörize edilmelerine yol açtı. Mertcan, “Suriye: Savaşın Gölgesinde Aleviler” isimli kısımda savaşın Suriye’deki Alevileri nasıl etkilediğini ve Nusayri Diktatörlüğü sözünün savaş taraftarı hâkim çevreler tarafından nasıl kullanıldığını gösteriyor.

Mertcan’ın kitabının son kısmı ise bu iki sorun ile göbekten bağlı olan laiklik meselesini ele alıyor. Mertcan’ın yüksek lisans tezinden kitaplaştırdığı ‘Bitmeyen Arbede Laiklik, Türkiye’de Din-Devlet-Diyanet’, 2013 yılında yayımlanmıştı. Mertcan o kitabında çağdaş devletin temel prensiplerinden biri olan laikliğin ortaya çıkışını tarihi bir perspektifle incelemiş ve “Türk tipi laiklik” olgusunun yarattığı problemlere değinmişti. Elbette geçen yaklaşık son on yılda o “Türk tipi laiklik”te de birçok aşınma ve delinme meydana geldi. Bu kısımdaki yazılar ve röportajlar, son devirde laiklik etrafında yaşanan tartışmaları ele alıyor.

BİR YORUM YAZIN

ZİYARETÇİ YORUMLARI - 0 YORUM

Henüz yorum yapılmamış.